صداع هرگاه از اسباب مسخنه « 1 » خارجيه از بدن اتّفاق افتاده باشد ؛ مثل نشستن يا راه رفتن در آفتاب يا نزديك آتش بسيار مقام كردن ، يا دوا يا غذاى گرم با لقوّة يا بالفعل خوردن ، يا در حمام بسيار ماندن . و بالجمله آنچه از خارج ، سبب حرارت زايد در بدن باشد و به اعتبار استعداد دماغ و اعضاى سر ، سبب صداع گردد . علامتش وجود يكى از اسباب مذكوره با تقدم يكى از آن‌ها و حرارت پيش سر و خشكى اندرون بينى و تشنگى و صدا كردن گوش و تخفيف يافتن صداع از استعمال مبرّدات بالفعل و بالقوه و عدم سنگينى در سر و اعتدال در ساير حالات بدن . علاج آن بوييدن صندل و گلاب و گل بنفشه و گل نيلوفر و كافور و استنشاق گلاب و بوييدن سركه با گلاب و ماليدن روغن گل سرخ با سركه بر سر و روغن تخم كدو و روغن بنفشه بادام و روغن تخم كاهو و روغن تخم خشخاش [ است ] .

--> ( 1 ) . نسخه ب « مسخنّه » آمده است .